Энэ сард олон нийтэд ил болсон тагнуулын мэдээллээс үзэхэд Орос улс Иранд сайжруулсан зэвсэг, хиймэл дагуулын зураг болон Ойрхи Дорнод дахь Америкийн цэргийн хүчний эсрэг ашиглах байг онох мэдээллийг илгээж эхэлжээ. Энэхүү хамтын ажиллагаа нь Тегеранд дуунаас хурдан (supersonic) болон дуунаас хэт хурдан (hypersonic) далавчит пуужин бүтээхэд туслах нууц хөтөлбөрийг багтаасан цэргийн өргөн хүрээтэй түншлэлийн нэг хэсэг юм.
Тегеран, Москва хоёр 1990-ээд оноос хойш цэргийн харилцаагаа гүнзгийрүүлж ирсэн ч 2022 онд Иран улс Украинд ашиглах зорилгоор Орост "Shahed" довтолгооны дронуудыг нийлүүлж эхэлснээс хойш энэхүү түншлэл огцом эрчимжсэн байна.
Үүнээс хойш Кремль Ираны загварын дронуудыг Оросын нутаг дэвсгэрт үйлдвэрлэх тусгай зөвшөөрлийг тохиролцож, уг зэвсгийн ихэнх эд ангийг дотоодын болон Хятадын эд ангиар солих, зарим тохиолдолд сайжруулах технологийг хурдан хугацаанд эзэмшжээ.
"Дайныг Судлах Хүрээлэн" (ISW)-ийн мэдээлснээр, Иран улс энэ хавраас хойш АНУ болон Израилийн эсрэг дайн явуулж эхэлсэнтэй холбогдуулан Оросын сайжруулсан технологиуд Тегеран руу буцан шилжиж байна.
ISW-ийн шинжээчдийн үзэж буйгаар, хэрэв энэ нь батлагдвал "Ираны загварын дронууд Орост нийлүүлэгдэж, дайны нөхцөлд өргөнөөр ашиглагдах явцад сайжруулагдан, улмаар илүү өндөр хүчин чадалтай хувилбар болон Иранд буцаж ирэх" технологийн эргэх холбоо бүрдэж буй хэрэг болох юм.
Америк болон Украины албаныхны (үүнд 3-р сард Цагаан ордныхонд энэхүү эвслийн талаарх нотлох баримтыг хүлээлгэн өгснөө мэдэгдсэн Украины Ерөнхийлөгч Владимир Зеленский багтана) үзэж буйгаар, энэхүү солилцоо нь Орос, Ираны хооронд харилцан хамаарал бүхий цэргийн түншлэл рүү шилжиж буйг илтгэж байгаа бөгөөд энэ нь Ойрхи Дорнод болон бусад бүс нутагт байрлаж буй Америкийн цэргийн хүчинд аюул учруулж байна.
Орос улс АНУ-ын цэргийн хүчний эсрэг Ираны дайны ажиллагааг идэвхтэй дэмжиж байгаа эсэх талаар 4-р сард Сенатын сонсголын үеэр асуухад, АНУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын дарга, генерал Дэн Кейн "Тийм ээ, тодорхой үйл ажиллагаа явагдаж байна" гэж хариулжээ.
"Стратеги ба Олон Улсын Судалгааны Төв"-ийн мэдээлснээр, Иран улс Украинд бүрэн хэмжээний түрэмгийлэл эхэлснээс хойш зургаан сарын дараа буюу 2022 оны 8-р Дараагийн дөрвөн жилийн хугацаанд Оросын инженерүүд импортолсон загварыг огт өөр зэвсэг болгон хувиргасан байна. Тэд Ираны анхны хөдөлгүүрийг Хятадын турбореактив хөдөлгүүрээр сольж, сүлжээний холбооны систем болон агаар-агаар ангиллын пуужин нэмж суурилуулснаас гадна "Геран-4", "Геран-5" загваруудад цоо шинэ тийрэлтэт хөдөлгүүрт их биеийг ашиглах болсноор уг дрон нь анхны сэнстэй загвараасаа эрс ялгаатай болжээ.
CSIS-ийн судлаачдын дүгнэлтээр "Шахед" (Shahed) дроны технологийг хамгийн гүнзгий эзэмшсэн улс нь түүнийг анх бүтээсэн улс биш аж. "Орос улс тус дроныг лицензээр үйлдвэрлэсэн 'Геран' (Geran) хувилбараа дайны нөхцөлд урьд өмнө байгаагүй хурдацтайгаар сайжруулах, шинэчлэх үндсэн суурь болгон ашиглаж байна."
"Financial Times" сонины 9-р сарын 1-нд нийтэлсэн мөрдөн шалгах нийтлэлд дурдсанаар, Оросын пуужингийн мэргэжилтнүүд 2023 оноос хойш "C430L" нууц хөтөлбөрийн хүрээнд Иранд дуунаас хурдан (supersonic) болон хэт өндөр хурдтай (hypersonic) далавчит пуужингийн рамжет (ramjet) хөдөлгүүрийн системийг хөгжүүлэхэд тусалж байна.
"Reuters" агентлагийн мэдээлснээр, хоёр улс хамтарсан цэргийн сургуулилт, тагнуулын мэдээлэл солилцох, батлан хамгаалахын аж үйлдвэрийн салбарт хамтран ажиллах зэргийг багтаасан 20 жилийн хугацаатай стратегийн гэрээнд 2025 онд гарын үсэг зурж, түншлэлээ албан ёсны болгожээ.
ISW-ийн мэдээлснээр, Оросоос өгсөн байршил тогтоох тагнуулын мэдээлэл нь "Ираны дроны ирээдүйн довтолгоонууд өмнөх ажиллагаануудаас хамаагүй илүү боловсронгуй, нарийн төвөгтэй болох вий гэсэн болгоомжлолыг төрүүлж байна."
ISW-ийн мэдээлснээр, 9-р сарын эхээр авсан хиймэл дагуулын зурагт Алабуга дахь үйлдвэрлэлийн бүсэд дор хаяж арван шинэ байгууламж баригдаж байгаа нь харагдсан бол "RBC-Ukraine"-ийн мэдээлснээр, Орос улс зөвхөн 9-р сард л гэхэд олон мянган "Геран" дрон болон хуурамч бай (decoy) үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байгаа бөгөөд 11-р сар гэхэд тийрэлтэт хөдөлгүүрт загварууд нь дроны нийт довтолгооны 80 орчим хувийг эзлэх төлөвтэй байна.
Үйлдвэрлэлийн ийм хэмжээ нь Орос улсад Украин дахь өөрийн дайны ажиллагаа болон Иранаас Ойрхи Дорнод дахь АНУ-ын нисэх онгоц тээгч хөлөг онгоц, байлдааны хөлөг онгоцуудын эсрэг явуулж буй алсын зайн цохилтын ажиллагааг дахин хэдэн сарын турш хангах ханга