Дайн, эдийн засгийн өрсөлдөөнөөс Арктикийн төлөөх шинэ тэмцэл рүү
Сүүлийн жилүүдийн геополитикийн мөргөлдөөнүүд зөвхөн цэрэг зэвсгийн хүчний өрсөлдөөн биш, эдийн засаг, эрчим хүч, худалдаа, тээврийн замын хяналтын төлөөх тэмцэл болон өргөжиж байна.
Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдлыг авч үзвэл Иран, АНУ-ын хоорондын сөргөлдөөнийг зөвхөн хоёр улсын цэргийн мөргөлдөөнөөр харах нь өрөөсгөл байж болох юм. Хормузын хоолойгоор дамжин дэлхийн зах зээлд нийлүүлэгддэг нефть, байгалийн хийн урсгал нь БНХАУ-ын эрчим хүчний хангамжтай шууд холбоотой. Иймээс энэ бүс нутгийн тогтвортой байдалд гарсан аливаа өөрчлөлт Хятадын эдийн засагт томоохон нөлөө үзүүлэх боломжтой.
Гэвч Иран өөрийн пуужингийн хүчин чадал, стратегийн байр сууриа ашиглан тодорхой хэмжээнд эсэргүүцэл үзүүлж чадсан нь бүс нутгийн хүчний харьцааг дахин анхаарах шалтгаан болж байна.
Үүний зэрэгцээ Орос-Украины дайн Европын аюулгүй байдлын бодлогын хамгийн том сорилтын нэг хэвээр байна. Европын орнууд ОХУ-ын эсрэг олон мянган хориг арга хэмжээ авч, Украинд санхүү, цэргийн томоохон дэмжлэг үзүүлсэн ч Москвагийн эдийн засаг, цэргийн чадавхийг богино хугацаанд сулруулах зорилго бүрэн хэрэгжсэн эсэх нь маргаантай хэвээр байна.
Европын орнууд батлан хамгаалах салбарын үйлдвэрлэл, зардлаа нэмэгдүүлж, Украинд үзүүлэх цэргийн тусламжаа үргэлжлүүлэхээр зорьж байгаа. Харин энэ бодлого Европын эдийн засаг, нийгмийн байдалд ямар урт хугацааны дарамт авчрах вэ гэсэн асуулт мөн гарч байна.
ОХУ-ын зүгээс Европын орнуудтай шууд мөргөлдөх сонирхолгүй, харилцан ашигтай харилцааг дэмжинэ гэсэн байр суурийг удаа дараа илэрхийлдэг. Харин Европын олон оронд ОХУ-ыг ирээдүйн гол аюул занал гэж үзэх хандлага сүүлийн жилүүдэд эрчимжсэн. Үүний зэрэгцээ Европын иргэдийн дунд эдийн засгийн хүндрэл, амьжиргааны өртөг, дайны зардалтай холбоотой асуудлаар эсэргүүцэл, улс төрийн маргаан нэмэгдэж байна.
Гэхдээ эдгээр зөрчил, маргааны цаана илүү урт хугацааны нэг том геополитикийн өрсөлдөөн эхэлж байгаа нь анхаарал татаж байна.
Ойрын хэдэн арван жилд дэлхийн том гүрнүүдийн өрсөлдөөний дараагийн гол талбар Арктик болж болзошгүй.
Энэ нь зөвхөн газар нутгийн төлөөх өрсөлдөөн биш. Арктик нь байгалийн хий, нефть, ашигт малтмалын асар их нөөцөөс гадна Ази, Европыг холбох далайн тээврийн шинэ маршрутуудын хувьд стратегийн ач холбогдолтой бүс нутаг юм.
Дэлхийн дулаарлын улмаас мөсөн бүрхүүл багасахын хэрээр Арктикийн далайн замуудыг ашиглах боломж нэмэгдэж байна. Хэрэв эдгээр маршрутыг тогтмол ашиглах боломж бүрдвэл Ази-Европын хоорондох далайн тээврийн хугацаа, зайг мэдэгдэхүйц богиносгох боломжтой.
Энэ тал дээр ОХУ өнөөдөр бусдаас илүү давуу байр суурьтай байна. Орос улс Арктикийн эрэг дагуу байрлах боомт, дэд бүтэц, мөс зүсэгч хөлөг онгоцны томоохон флоттой. Тус улс цөмийн хөдөлгүүртэй мөс зүсэгч хөлөг онгоц ашиглаж байгаа нь жилийн турш Хойд мөсөн далайн маршрутыг нээх стратегийн давуу тал болж байна.
БНХАУ ч мөн Арктикийн бүс нутагт оролцоогоо эрчимтэй нэмэгдүүлж, мөс зүсэгч хөлөг онгоц, судалгааны хөтөлбөр, далайн тээврийн төслүүдээр дамжуулан байр сууриа бэхжүүлж байна. Бээжин Арктикийн тээврийн замыг өөрийн өргөн хүрээний худалдаа, дэд бүтцийн стратегитай уялдуулах сонирхолтой байгаа.
Харин АНУ болон Европын орнуудын хувьд энэ чиглэлд дэд бүтэц, мөс зүсэгч хөлөг онгоцны хүчин чадал харьцангуй сул хэвээр байна.
Ингэснээр ирээдүйн өрсөлдөөн зөвхөн пуужин, танк, онгоцоор хэмжигдэхгүй болж байна. Хэн Арктикийн далайн замыг ашиглах боломжтой байх вэ, хэн тээврийн дэд бүтцийг хянах вэ, хэн байгалийн баялгийг олборлох технологи, санхүүжилттэй байх вэ гэдэг нь XXI зууны геополитикийн гол асуултуудын нэг болж байна.
Өөрөөр хэлбэл, өнөөдөр Украин, Ойрхи Дорнодод өрнөж буй геополитикийн өрсөлдөөний дараагийн том талбар Арктик руу шилжих магадлалтай.
Арктикийн төлөөх өрсөлдөөн эхэлчихсэн. Харин тэр өрсөлдөөн цаашид цэргийн мөргөлдөөнөөр үү, эсвэл далайн тээвэр, эрчим хүч, технологи, хөрөнгө оруулалтын өрсөлдөөнөөр үү гэдэг нь ирэх хэдэн арван жилд тодорхой болно.