Баян-Өлгийн асуудлыг хууль, эв нэгдлийн хүрээнд шийдвэрлэх шаардлагатай байна
Сүүлийн үед Баян-Өлгий аймагтай холбоотой асуудлууд олон нийтийн сүлжээнд өргөн хүрээнд яригдах болсон. Тус аймагт иргэдийн эрх, төрийн үйлчилгээ, хэлний хэрэглээ, газар ашиглалт, оршуулгын зан үйл болон хууль хэрэгжилттэй холбоотой асуудлыг талцал, үл ойлголцол үүсгэхгүйгээр хууль тогтоомжийн хүрээнд шийдвэрлэх шаардлагатай байгаа талаар байр суурь илэрхийлж байна.
Баян-Өлгий бол Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж бөгөөд тус аймагт оршин суугаа иргэн бүр Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомжийн хүрээнд адил тэгш эрх эдэлж, үүргээ биелүүлэх зарчим үйлчлэх ёстой.
Баян-Өлгий аймаг 1940 онд тухайн үеийн Увс, Ховд аймгийн нутгаас тодорхой хэсгийг нэгтгэн байгуулагдсан түүхтэй.
Энэ бүс нутаг нь олон зууны турш монгол, ойрад, казах болон бусад нүүдэлчин ард түмний шилжилт хөдөлгөөн, бэлчээр ашиглалттай холбоотой түүхэн үйл явц өрнөсөн газар нутаг юм.
XIX зууны үеэс Шинжааны нутгаас казах айлууд баруун Монголын Алтайн бүс нутагт улирлын чанартай нүүдэллэн ирэх явдал нэмэгдэж, XX зууны эхээр Монголын баруун хязгаарт суурьшсан казах хүн амын тоо өссөн байна.
Улмаар 1940 онд Баян-Өлгий аймаг байгуулагдаж, тус бүс нутгийн казах иргэдийн хэл, соёл, шашин, уламжлалаа хадгалан хөгжүүлэх нөхцөл бүрдсэн.
Өнөөдөр Баян-Өлгий аймагт казах иргэд олонхийг бүрдүүлдэг ч тус аймагт урианхай, халх, дөрвөд, тува болон бусад угсаатны иргэд мөн амьдардаг.
Иймээс төрийн байгууллага, төрийн албан тушаалтан, орон нутгийн удирдлагын үндсэн үүрэг нь иргэн бүрийн эрхийг үндэс угсаа, хэл, шашин шүтлэг, нутаг усны ялгаагүйгээр хамгаалж, хууль хэрэгжилтийг ижил тэгш хангах явдал юм.
Үүний зэрэгцээ Монгол Улсын иргэн бүр төрийн албан ёсны хэл болох монгол хэлийг эзэмших, Монгол Улсын хууль тогтоомжийг сахин биелүүлэх үүрэгтэй.
Казах иргэдийн хэл, соёл, шашин, уламжлалаа хадгалан хөгжүүлэх эрхийг хүндэтгэхийн зэрэгцээ Монгол Улсын төрийн хэл, хууль тогтоомж, төрийн байгууллагын үйл ажиллагаатай холбоотой хуульд заасан шаардлагыг хэрэгжүүлэх нь мөн адил чухал юм.
Баян-Өлгий аймагт оршуулгын газар, бунхан, хашаа байгуулах, газар ашиглахтай холбоотой асуудал олон нийтийн анхаарлыг татаж байна.
Эдгээр асуудлыг аливаа нэг үндэстэн, шашин шүтлэгтэй холбон буруутгахаас илүүтэйгээр Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомж, газар ашиглалтын журам, байгаль орчин болон түүх, соёлын өвийг хамгаалах шаардлагатай уялдуулан шийдвэрлэх нь зүйтэй.
Мөн уул ус, газар нутаг, засаг захиргааны нэршлийг дур мэдэн өөрчлөхгүй байх, түүхэн нэршлийг хамгаалах асуудлыг төрийн холбогдох байгууллагууд хуулийн дагуу зохицуулах шаардлагатай.
Эх сурвалжид дурдсанаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн У.Хүрэлсүх Баян-Өлгий аймагт ажиллах үеэрээ орон нутгийн удирдлага болон хууль, хяналтын байгууллагын удирдлагуудад хэд хэдэн чиглэл өгсөн байна.
Үүнд:
- иргэдийг үндэс угсаа, нийгмийн гарал, шашин шүтлэг, үзэл бодлоор нь ялгаварлан гадуурхахгүй байх;
- Монгол хэлний мэдлэгийг сайжруулах;
- газар нутаг, оршуулгын зан үйлтэй холбоотой хууль тогтоомжийг мөрдүүлэх;
- уул ус, газар нутгийн нэршлийг хууль журмын дагуу хамгаалах;
- төрийн албанд мэдлэг, чадвар, ёс зүй, хуульд заасан шалгуураар ажиллах;
- төрийн түшээд болон иргэд үндэсний эв нэгдэлд сөргөөр нөлөөлөхүйц үг, үйлдлээс зайлсхийх зэрэг асуудал багтжээ.
Эдгээр чиглэл нь зөвхөн Баян-Өлгийд төдийгүй Монгол Улсын хэмжээнд иргэн бүрийн эрх, үүргийг хуульд нийцүүлэн хэрэгжүүлэх зарчимтай холбоотой.
Баян-Өлгийтэй холбоотой аливаа асуудлыг үндэс угсаагаар нь нийтэд нь буруутгах, иргэдийг хооронд нь талцуулах байдлаар хэлэлцэх нь асуудлыг шийдвэрлэхэд тус болохгүй.
Харин бодит зөрчил, хууль зөрчсөн үйлдэл байгаа бол түүнийг нотлох баримтад үндэслэн шалгаж, холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу шийдвэрлэх шаардлагатай.
Монгол Улсын аль ч аймаг, сум, дүүрэгт амьдарч байгаа иргэн нэгэн адил хуульд захирагдана. Үүний зэрэгцээ төрийн байгууллага ч иргэдийн эрхийг адил тэгш хамгаалах үүрэгтэй.
Тиймээс Баян-Өлгий аймагт үүссэн гэх асуудлуудыг улс төр, үндэс угсааны маргаан болгохоос илүүтэй хууль хэрэгжилт, хүний эрх, төрийн үйлчилгээ, газар ашиглалт, хэлний бодлого болон үндэсний эв нэгдлийн хүрээнд бодит баримтад тулгуурлан шийдвэрлэх нь чухал байна.
Эцсийн зорилго нь аль нэг үндэстнийг буруутгах бус, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт амьдарч буй иргэн бүрийн эрхийг хамгаалж, хууль хүн бүрт ижил үйлчилдэг байх зарчмыг хангах явдал юм.