Монголчууд
бид “нийгэм шударга биш” гэж ярьсаар олон жилийг үдлээ.
Хуулийн өмнө хүн бүр тэгш байна гэж хуульд заасан ч, амьдрал дээр тэгш бус
байдал үргэлжилсээр байна. Авлига, ашиг сонирхлын зөрчил, хариуцлагагүй байдал
— энэ бүгдийг бид өдөр бүр хардаг, шүүмжилдэг. Гэвч нэг асуултыг өөртөө
төдийлөн тавьдаггүй: “Би өөрөө шударга байж чадаж байна уу?”
Нийгэм
гэдэг ганц байгууллага, нэг удирдлага биш. Нийгэм бол бид — энгийн иргэдийн
нийлбэр. Тиймээс өөрчлөлтийг төрөөс, хэн нэгнээс, шинэ хууль, шинэ сайдаас
хүлээх нь төөрөгдөл юм. Өөрчлөлт эхлэх газар бол төрийн ордон биш, таны
сэтгэл, таны шийдвэр.
Шударга
ёс гэдэг бол уриа биш, амьдралын хэвшил. Хэн нэгэн хариуцлага хүлээхгүй байна
гэж бухимддаг мөртлөө бид өөрсдөө ажлаа хайнга хийх, цагтаа ирэхгүй байх,
амласнаа биелүүлэхгүй байх үе гардаг. Хэн нэгэн хууль зөрчсөн гэж уурладаг
атлаа бид замын дүрэм зөрчиж, торгуульд уурладаг. Хэн нэгэн авлига авч байна
гэж гомдоллодог ч, бид “танил тал”-аар ажлаа амжуулахыг илүүд үздэг. Ийм жижиг
зөрчлүүд нийлээд л шударга бус тогтолцоог бий болгодог. Шударга
ёс
бол
системээс
гадна
ухамсрын
асуудал. Бид бүгд өөрийн хүрээнд зөвийг эрхэмлэх хандлагыг төлөвшүүлж
чадвал нийгэм өөрөө өөрийгөө засна. Хүүхдээ үнэнч бай гэж сургахдаа, өөрөө
худал хэлэхгүй байх; татвараа шударгаар төлөх; ажлын байрандаа бусдыг хүндлэх —
энэ бүгд өөрчлөлтийн эхлэл юм. Өөрчлөлт бол гэнэт тохиолдох зүйл биш, өдөр
бүрийн дадал. Өнөөдөр та шударга шийдвэр гаргавал, маргааш хэн нэгэнд итгэл
төрүүлнэ. Тэр итгэл дараагийн хүнийг өөрчлөнө. Ингэж л нийгмийн итгэл сэрж,
шударга ёс тогтож эхэлдэг.
Монголд шударга
ёс тогтоно гэдэг итгэл биш — боломж юм. Гэхдээ тэр боломжийг бодит болгох
түлхүүр бидний гарт байна.
Өөрчлөлтийг хүлээх бус, өөрчлөлтийг өөрөөсөө эхэлцгээе.